TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP ĐỂ CHỌN ĐÚNG NGÀNH NGHỀ

TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP ĐỂ BẠN CHỌN NGÀNH NGHỀ ĐÚNG KHẢ NĂNG VÀ PHÙ HỢP VỚI NHU CẦN XÃ HỘI

Bước qua kì thi Tốt Nghiệp Trung Học Phổ Thông, các cô cậu học sinh bắt đầu phải trải qua thử thách lớn nhất trong cuộc đời mình đó là hướng nghiệp cho mình, sự lựa chọn khi quyết định học nghề, học một ngành chuyên môn tại trường nào?
để tương lai có thể giúp các em vững bước trong cuộc sống, đặt biệt trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0.
Theo thống kê thì sau kì thi Trung Học Phổ Thông, một số lượng lớn học sinh vẫn chưa có được quyết định cho tương lai của chính mình, có tới 40% trong số đó chưa thể định hướng và lựa chọn được ngành học. Các em vẫn mơ màng với các ngành nghề trong xã hội, nên chưa biết mình nên học ngành nào sẽ là nghề nghiệp mình gắn bó với mình sau này.
Điều đó cũng không thể trách các em vì các em vẫn còn đang được vòng tay che chở của bố mẹ, nên chưa biết nhiều điều về cuộc sống, nghề gì hay, ngành nào sẽ là xu thế trong tương lai. Chính vì vậy tầm quan trọng của việc tư vấn hướng nghiệp cho học sinh kể cả sinh viên là điều rất cần thiết và cấp bách.

I./ Hướng nghiệp là gì?

Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng mỗi cá nhân đó. Đồng thời thỏa mãn nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp trong thị trường lao động ở cấp độ địa phương và quốc gia.

Hướng nghiệp không chỉ là sự lựa chọn một nghề nghiệp mà mình yêu thích, chọn một trường đại học phù hợp với mình, mà đây chỉ là phần ngọn của một quá trình, một hoạt động trong số rất nhiều các hoạt động của hướng nghiệp. Thuật ngữ hướng nghiệp (career mentoring) nếu được hiểu chính xác nó là sự kết hợp của nhiều lĩnh vực như: đánh giá nghề nghiệp (career assessment), quản lý nghề nghiệp (career management), phát triển nghề nghiệp (career development).

Lựa chọn nghề nghiệp chỉ là một phần và là giai đoạn đầu trong tiến trình hướng nghiệp của mỗi người. Hướng nghiệp là một quá trình liên tục tác động từ khi người học còn ngồi học ở bậc phổ thông, qua quá trình trao dồi chuyên môn nghề nghiệp và tìm được nơi lao động phù hợp.

Khi mỗi cá nhân có được chuyên môn nghề nghiệp vững vàng phù hợp, họ sẽ có nhiều cơ hội có một nghề nghiệp ổn định, nâng cao chất lượng cuộc sống cá nhân. Ở một góc độ khác, hướng nghiệp có hiệu quả tạo ra một lực lượng lao động có định hướng rõ ràng, do vậy họ có năng lực nghề nghiệp tốt, làm tăng năng suất lao động, góp phần cho sự phát triển về kinh tế xã hội.

II./ Tại sao cần tư vấn hướng nghiệp?

Rất nhiều bạn trẻ chuẩn bị đi vào cánh cửa đại học vẫn còn lúng túng, chưa hiểu biết về việc chọn cho mình một nghành học. Khá nhiều bạn sau khi tốt nghiệp đại học mới nhận ra là mình đã chọn sai ngành và họ phải bỏ thời gian học lại, tiếp tục lựa chọn những ngành nghề mới, gây bao lãng phí về thời gian, tài chính cho gia đình và xã hội... Do đó, tầm quan trọng của việc hướng nghiệp ngày càng được nâng cao ngay từ học sinh.

Định hướng nghề nghiệp sẽ giúp con người tự xác lập nghề nghiệp và đi tới quyết định một cách có ý thức trong việc lựa chọn con đường nghề nghiệp phù hợp với sở thích và khả năng và nhu cầu của xã hội. Bài toán hướng nghiệp hướng tới chọn đúng nghề tránh học lại từ đầu. Bởi vậy, tư vấn hướng nghiệp sẽ giúp các bạn trẻ tránh chọn nhầm hướng và đi nhầm đường.

Theo thống kê vừa công bố của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, tỷ lệ thất nghiệp của các nhóm trình độ Đại Học và trên Đại Học tăng liên tục, tỷ lệ cử nhân và thạc sĩ  thất nghiệp chiếm khá cao 20%. Thạc sĩ phải học lại trung cấp nghề để có việc làm, cử nhân phải chạy xe ôm công nghệ Grab, Uber, GoViet, Be, Lalamove… để kiếm sống, hoặc làm tạm ở quán café, trà sữa, nhà hàng... Vậy lí do tại sao trình độ đại và thạc sĩ mà lại có tỉ lệ thất nghiệp cao đến như vậy. Có lẽ do phương pháp giảng dạy của Bộ Giáo dục tại các trường đại học có vấn đề ?  Hoặc có phải là các bạn chọn sai ngành học do hướng nghiệp chưa đầy đủ?

III./ Tư vấn hướng nghiệp để chọn đúng ngành nghề gồm 7 bước:

+>> Tư vấn hướng nghiệp là một hoạt động rất quan trọng, nhằm giúp các bạn học sinh, sinh viên có thể tự lựa chọn được ngành nghề phù hợp với mong ước và năng lực của bản thân mà không phải nhờ cha mẹ, thầy cô hay ai khác.

1./ Xác định được sở thích, đam mê:

Hiện nay thị trường lao động rất đa dạng và có hơn 2.000 ngành nghề khác nhau. Quan trọng bạn đam mê hay yêu thích nghề gì, mong muốn được làm công việc gì để phát huy được hết năng lực của bạn? Hãy liệt kê ra giấy những ngành nghề mà bạn đam mê hoặc thấy thích.

Sau khi chọn nghề nghiệp đúng với sở thích, đam mê sẽ giúp bạn không bị nản chí, bỏ cuộc dù gặp khó khăn, thử thách hay áp lực và từ đó bạn lao vào làm với hết khả năng công sức mình, giúp phát triển tài năng trọn vẹn hơn. Do vậy, hãy đi theo con đường mà mình đam mê và nỗ lực làm việc chăm chỉ để hiện thực hóa những ước mơ của mình.

2./ Định vị bản thân - đánh giá năng lực bản thân – năng lực tài chính gia đình:

Trước khi chọn cho mình nghề thì bạn cũng phải định vị lại bản thân hay xác định được năng lực bản thân. Bạn có những kỹ năng gì, những sở trường gì, những điểm mạnh nào? Những điểm yếu nào? Những ưu và khuyết điểm của bạn là gì? Tính cách, tài năng và sở trường của bạn phù hợp với điều gì công việc nào? Sau đó, hãy chọn những nghề phù hợp với tính cách và nằm trong khả năng của bạn, chúng sẽ giúp bạn cảm thấy thật sự tự tin và thoải mái.

Đánh giá lại năng lực tài chính gia đình hiện có vì chi phí cho việc học đại học không hề nhỏ, từ tiền ở trọ, chi phí ăn uống sinh hoạt, mua sắm cá nhân, trang thiết bị đến học phí, học ngoại ngữ, học tin học, học kỹ năng...

Vì vậy, việc chọn ngành nghề và trường học sao cho phù hợp với khả năng tài chính của gia đình cũng là tiêu chí cần được lưu ý. Việc biết lượng sức mình sẽ giúp các bạn thêm tự tin và kiên trì theo đuổi nghề nghiệp, dẫn đến cơ hội thành công cao hơn. Gia đình có điều kiện nên cho các em học các trường Quốc tế như Rmit hay cho du học nước ngoài.

3./ Xem xét nhu cầu xã hội và thị trường lao động:

Ngày nay khi cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển và áp dụng rộng rãi vào các doanh nghiệp thì việc tìm hiểu nhu cầu lao động là điều cần thiết. Một công việc dễ kiếm khi xã hội đang cần, nhu cầu tuyển dụng sẽ cao hơn nguồn lao động hiện có, vì thế bạn học ngành nghề đó càng được xem là dễ xin việc.

Dưới đây là một số nghề ( chỉ tham khảo không mang tính chất lời khuyên) được dự đoán vẫn tiếp tục khát nhân lực trong vài năm tới:

1. Các nghề liên quan đến việc phân tích số liệu: Kế toán, phân tích số liệu tài chính, quản lý tài chính.
2. Nhóm ngành công nghệ 4.0: Kỹ thuật phần mềm, ngành IT - lập trình trên app của smartphone, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật điện và cơ khí.
3. Nhóm ngành Nông - lâm - Thủy sản, Sinh học ứng dụng, Công nghệ sinh học, Bác sĩ dược sĩ, Thẩm Mỹ làm đẹp.
4. Nhóm ngành Quản trị kinh doanh, Digital Marketing, Marketing, Du lịch, Nhà hàng, Khách sạn.
5. Nhóm ngành lãnh đạo, quản lý, văn phòng, giáo viên ngoại ngữ.
6. Những ngành có hợp tác liên quan đến các tập đoàn lớn như: Vingroup, Samsung, … Hoặc những ngành liên quan đến công nghệ 4.0 như: công nghệ sinh học, vật lý, Lĩnh vực Kỹ thuật số, Trí tuệ nhân tạo - Artificial Intelligence ( AI), Vạn vật kết nối – Internet of Things (IoT). Hoặc những ngành nghề liên quan đến những nước đầu tư lớn vào Việt Nam như Nhật Bản, Hàn Quốc.
7. Học một nghề đơn giản tại các trường Cao đẳng – trung cấp nghề hoặc học từ tư nhân bên ngoài: Nếu như gia đinh không có điệu kiện và năng lực bản thân có thiên hướng một nghề cụ thể phù hợp, các bạn có thể đang ký học các chương trình đào tạo ngắn hạn nghề từ 3-9 tháng. Các nghề này có đặc điểm chung đáp ứng các nhu cầu trong cuộc sống và không đòi hỏi qua nhiều kỹ năng, kiến thức và tay nghề cao.
8. Chương trình đào tạo nghề chuyên sâu về thực hành,  rèn luyện kỹ năng tới 70% thời gian. Mô hình, dụng cụ trực quan, máy lắp ráp thực tiễn…đáp ứng nhu cần các doanh nghiệp cần tay nghề hơn bằng cấp hoặc không xin đi làm tại các doanh nghiệp, đơn vị nhà nước các bạn có thể mở công ty riêng cho mình hiển nhiên như vậy các bạn đã làm giàu không cần bằng đại học.
9. Những ngành nghề không cần bằng Đại học: tiếp viên hàng không, người mẩu, PG girl, đóng phim, hài kịch, Nghề lái xe Taxi, lái xe công nghệ cao Grab, Uber, Be, Goviet; Nhân viên bán hàng trực tiếp cho các shop hay siêu thị, tiếp tân khách sạn, Nhân viên bán hàng Online, Nhân viên sửa chữa đồ điện tử, đồ gia dụng tron gia đình, sữa chữa nhà, thợ hồ thợ xây, Nhân viên giao hàng, Nhân viên kho, Nhân viên thu ngân, Nhân viên bảo vệ chuyên nghiệp, phụ hồ, phục vụ nhà hàng quán cà phê, làm bếp thợ nấu ăn, chuyên viên makeup, thiết kế thời trang, chụp ảnh nghệ thuật, chuyên viên tổ chức sự kiện, thợ hàn, sữa chữa ô tô xe máy, thợ cắt tóc, làm móng nail…
10. Nếu gia đình có điều kiện và có vốn thì các bạn trẻ có thể tập tành kinh doanh cho riêng mình và khởi nghiệp. Bắt đầu là 1 shop hay quán nhỏ, sau đó mở rộng và phát triển lên thành ông chủ. Nếu gia đình giàu thì bạn có thể đầu tư vào các ngành như bất động sản, du lịch, nhà hàng, khách sạn, chứng khoáng, hay mở doanh nghiệp sản xuất… 

Lưu ý: trước khi làm gì thì bạn cũng cần trang bị cho mình kiến thức và kỹ năng.

4./ Trang bị kiến thức trước khi làm một nghề:

Sau khi đã chọn được 1 ngành mình học thì bạn tiếp tục học và trang bị cho mình kiến thức về chuyên môn. Kiến thức chuyên môn chính là các kiến thức bạn học hàng ngày trong trường lớp, là tiêu chí đánh giá kết quả học tập của thí sinh và sau này cũng là tiêu chí tuyển chọn công việc khi thí sinh phỏng vấn việc làm. Do đó, kiến thức chuyên môn cực kỳ quan trọng và cần thiết nên bạn dành nhiều thời gian và công sức để nâng cao kiến thức chuyên môn của mình.

Kiến thức chuyên môn đòi hỏi bạn phải có quá trình học tập, rèn luyện với giảng viên. Ngoài ra bạn có thể tự nghiên cứu thêm qua sách báo, tạp chí chuyên ngành, trên internet. Bạn cũng cần bổ sung thêm kiến thức về ngoại ngữ và tin học.

Nếu bạn chọn một nghề thì bạn cũng phãi học kiến thức chuyên môn về nghề bạn cho thuần thục nhé. Hãy trang bị cho mình những kiến thức trong ngành và kể cả ngoài ngành thật nhiều nhé.

5./ Chuẩn lại thái độ và trang bị những kỹ năng cần thiết trước khi đi làm:

Các kỹ năng cần thiết khi bắt đầu đi làm như: kỹ năng giao tiếp lắng nghe, kỹ năng học hỏi, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng làm việc nhóm, … 

Thái độ như: đạo đức sống, lạc quan, trung thành, trung thực, hợp tác, cống hiến, vượt khó, linh động, luôn hành động.

6./ Tìm kiếm cơ hội, trãi nghiệm và mạnh dạn thử thách:

Sau khi học ra trường thì hẳn bạn còn rất trẻ, đang trong quá trình phát triển và hoàn thiện bản thân. Và như đã nói ở trên bạn xem như đã hoàn thành việc trang bị cho mình kiến thức, kỹ năng, thái độ, ngoại ngữ, tin học… nên việc xin thử việc chỉ là bước đơn giản. Vì vậy, hãy tìm kiếm những nơi để bản thân được trực tiếp trải nghiệm thực tế qua các cơ hội thực tập tại công ty chuyên nghiệp, có khi làm không lương để có kinh nghiệm.

Quá trình trãi nghiệm đó sẽ giúp bạn có thêm kinh nghiệm và hiểu rõ hơn về tính chất cụ thể của công việc mình đang  thử và nhận ra liệu bản thân có thật sự phù hợp hay không. Và đôi khi, chính những mối quan hệ với đồng nghiệp xung quanh sẽ dẫn lối cho bạn đến nhiều cơ hội nghề nghiệp tốt sau này.

7./ Sẳn sàng thử nghề sau đó phát triển thành sự nghiệp:

Sau khi bạn đã thử việc xong và chọn được một nghề để làm công việc của mình rồi thì tiếp tục nổ lực rèn luyện tích lũy thêm kinh nghiệm, kỹ năng, kiến thức chuyên môn để phát triển và gắn bó thành sự nghiệp của mình. Bạn phải nỗ lực để được thăng chức hoặc tìm cơ hội nghề nghiệp tốt hơn nữa nhằm tạo nhiều kết quả hơn, tạo sức ảnh hưởng của bạn trong công ty trong xã hội. Để con đường sự nghiệp mình muốn theo đuổi được như ý, bạn cần rất nhiều thời gian, quyết tâm, nỗ lực và kiên trì.

Hy vọng rằng với những thông tin về tư vấn hướng nghiệp trên sẽ giúp ích cho các bạn khi đứng trước những sự lựa chọn quan trọng của tương lai mình. Việc hướng nghiệp không thể trông cậy vào thầy cô, cha mẹ hoặc xã hội, mà tự bản thân mình phải phải vạch hướng tìm ngành học, và sau đó tự tìm việc làm cho mình như các bước trên.
Nhà trường, gia đình nên xem việc hỗ trợ cho lớp trẻ hướng nghiệp là một nhiệm vụ quan trọng trong sự nghiệp giáo dục. Hổ trợ kiến thức, thông tin cần thiết để các em chuẩn bị những gì trong quá trình học tập và rèn luyện, để các em có thể tự hướng nghiệp trong tương lai. Tự hướng nghiệp là tự mình định hướng nghề nghiệp, tự mình xác định đúng ngành nghề thích hợp với bản thân và phù hợp với xã hội.
Tuổi 15 trở lên là tuổi các em chuẩn bị vào đời, ở tuổi này, các em bắt đầu tập làm quen và thông tin để được hướng nghiệp, và dần vào ý thức hướng nghiệp đúng đắn, chủ động. Trước khi vào đời, học sinh nên vừa tiếp tục nâng cao trình độ học vấn, vừa tự điều chỉnh mình theo một định hướng nghề nghiệp phù hợp. Đó là cách nghĩ chín chắn và làm chín chắn, cũng là cách chủ động đầu tư có lợi cho tương lai. Một tương lai như thế sẽ được ổn định, vững vàng, mang ý nghĩa lập thân, có nghề nghiệp chắc chắn. Có như vậy, việc tự lập, tự cường với ý thức lập nghiệp là điều cần nghĩ tới, để thoát dần sự lệ thuộc vào kinh tế gia đình.
Các em cũng đừng chạy theo phong trào và đừng ngộ nhận rằng, tương lai hoặc cơ hội tiến thân được xác định bởi cái tấm bằng cấp Trung cấp hay Đại học. Nhiều người thành đạt nổi tiếng như Thomas Edison, Bill Gates ngày nay, họ không đi lên từ tấm bằng đại học. Nhiều bạn trẻ hiện nay lập nghiệp để thành công trước, học tập để lấy bằng sau.
Khi chọn trường, chọn ngành, rất nhiều học sinh chỉ dựa trên là những trường đại học có tên tuổi, hoặc chọn những ngành nghề thời thượng của xã hội hoặc đơn giản là các ngành đầu vào lấy điểm cao... chứ không chọn là năng lực và tố chất phù hợp với nghề nghiệp của họ. Hậu quả là nhiều sinh viên vỡ mộng khi bước chân vào giảng đường. Thực tế, không có ngành nghề nào “hot” chỉ có con người “hot” trong ngành nghề đó mà thôi. Vì vậy, các em cần nhìn nhận khách quan của nghề, để từ đó hài lòng và sống được với nghề sẽ chọn.
Chính sự không được định hướng nghề nghiệp chưa đúng đã dẫn đến lối học làng nhàng, không mục tiêu, mục đích phấn đấu của sinh viên. Nhiều sinh viên bị buộc thôi học hoăc cố vượt qua các kì thi một cách khó khăn với suy nghĩ có được tấm bằng đại học trong tay rồi hẵng tính... Chọn đúng ngành nghề phù hợp là bệ phóng cho tài năng phát triển và thành công trong tương lai.

Chúc bạn chọn đúng nghề mình thích!